İnsan dəyişdiyini heç vaxt dəyişdiyi anda anlamır, çünki dəyişiklik gurultu ilə gələn bir hadisə deyil, səssiz şəkildə həyatın içində əridilən, gündəlik seçimlərin, kiçik güzəştlərin və diqqət yetirilməyən daxili proseslərin nəticəsi olaraq formalaşan bir haldır və məhz bu səbəbdən insan bir gün geriyə baxdıqda anlayır ki, o artıq əvvəlki kimi hiss etmir, əvvəlki kimi düşünmür və əvvəlki kimi reaksiya vermir, lakin bu fərqi ilk anlarda yox, çox gec olanda görür.
Qəlbin sərtləşməsi də məhz bu cür başlayır, çünki heç kim birdən-birə hisssiz olmur, heç kim bir anda vicdanını itirmir və heç kim bir səhər oyanıb “mən artıq dəyişmişəm” demir, əksinə bu proses insanın özündən belə gizli şəkildə, çox incə addımlarla və hiss olunmayacaq qədər yavaş baş verir, belə ki, əvvəlcə insanı narahat edən bəzi şeylər zamanla onu narahat etməməyə başlayır, əvvəl ürəyində ağırlıq yaradan davranışlar artıq sadə və adi görünür, əvvəllər içində bir səs “etmə” deyən hallarda artıq o səs zəifləyir və sonda susur.
İnsan çox vaxt bu vəziyyəti güclənmək kimi qəbul edir, çünki o artıq təsirlənmir, artıq incimir, artıq düşünmür və özünü daha rahat hiss edir, lakin bu rahatlıq həqiqi daxili sabitlik deyil, bu sadəcə hisslərin tədricən ölməsidir, çünki qəlb nə qədər az hiss edirsə, insan da bir o qədər özündən uzaqlaşır və bu uzaqlaşma o qədər səssiz baş verir ki, insan onu yalnız nəticələr ortaya çıxanda anlayır.
Bu prosesin ən təhlükəli tərəfi ondadır ki, insan bu dəyişiklik zamanı özünü haqlı görür və hər davranışına bir izah tapır, belə ki, o düşünür ki, “hamı belə edir”, “bu qədər də ciddi deyil”, “hələ vaxt var”, “sonra düzəldərəm” kimi fikirlərlə özünü sakitləşdirir və hər dəfə bu cümlələri içində təkrarladıqca qəlbinin üzərinə yeni bir pərdə çəkilir, beləliklə vicdanın səsi bir az daha zəifləyir və insan artıq daxili narahatlıq hiss etmədiyi üçün bunu problem kimi qəbul etmir.
Zaman keçdikcə insanın qəlbində yaranan bu sərtlik onun həyatına da təsir etməyə başlayır, çünki o artıq əvvəlki kimi empatiya qura bilmir, başqalarının ağrısını hiss etmir, öz səhvlərini görməkdə çətinlik çəkir və ən əsası, daxili səsini eşitmək qabiliyyətini itirir, bu isə insanın təkcə mənəvi deyil, həm də psixoloji olaraq dəyişməsinə səbəb olur və o artıq özünü tanımadığı bir hala düşür.
İnsan bəzən bu dəyişimi hiss etməyə yaxın olur, çünki həyatın müəyyən anlarında dayanıb düşünmək məcburiyyətində qalır və həmin anlarda daxilində izah edə bilmədiyi bir narahatlıq, bir boşluq və ya bir ağırlıq hiss edir, lakin çox vaxt bu hissi dərindən araşdırmaq əvəzinə onu müxtəlif məşğuliyyətlərlə ört-basdır etməyə çalışır, çünki həqiqətlə üzləşmək çətindir və dəyişmək daha da çətindir, buna görə də insan özünü aldatmağı seçir.
Əslində qəlb heç vaxt səbəbsiz sərtləşmir, çünki hər bir sərtlik arxasında təkrarlanan davranışlar, görməzdən gəlinən səhvlər və susdurulan vicdan dayanır və insan bu prosesi nə qədər çox uzadarsa, qəlbin əvvəlki halına qayıtması bir o qədər çətinləşir, çünki artıq o hiss etməməyə öyrəşmiş olur və hiss etməyə qayıtmaq onun üçün ağrılı görünür.
Bütün bunların içində ən təhlükəli məqam isə insanın özünü yaxşı hesab etməsidir, çünki o düşünür ki, hər şey qaydasındadır, həyat davam edir, problemlər yoxdur və bu sakitlik onu aldatmağa başlayır, halbuki bu sakitlik daxili boşluğun, hisslərin donmasının və qəlbin reaksiyasız qalmasının nəticəsidir və bu hal davam etdikcə insan özündən daha da uzaqlaşır.
İnsan qəlbini qorumağı öyrənmədikcə, bu proses qaçılmaz olur, çünki qəlb daim təsir altındadır və hər gün gördüyü, eşitdiyi və etdiyi şeylər onun vəziyyətinə təsir edir, buna görə də qəlb ya təmizlənir, ya da yavaş-yavaş örtülür və insan bu prosesin hansı istiqamətdə getdiyini yalnız nəticələr ortaya çıxanda anlayır.
Bir gün gəlir ki, insan birdən-birə dayanır və özünə baxır, o ana qədər hiss etmədiyi bütün boşluğu, uzaqlığı və dəyişimi birdən hiss edir və həmin an anlayır ki, bu vəziyyət birdən yaranmayıb, əksinə uzun müddətin, kiçik seçimlərin və davamlı laqeydliyin nəticəsidir və bu anlayış insan üçün ən ağır oyanışlardan biri olur.
Çünki o zaman artıq sual yaranır: “Mən nə vaxt dəyişdim?”, lakin bu sualın konkret bir cavabı olmur, çünki dəyişiklik bir anda baş verməyib, o yüzlərlə kiçik anın, yüzlərlə susdurulmuş hissin və yüzlərlə görməzdən gəlinmiş siqnalın nəticəsidir.
İnsan qəlbinin sərtləşməsinin qarşısını almaq istəyirsə, əvvəlcə onu dinləməyi öyrənməlidir, çünki qəlb susmadan əvvəl həmişə danışır, siqnal verir, narahat edir və xəbərdar edir, lakin bu siqnalları görməzdən gəlmək insanı bu vəziyyətə gətirir və əgər insan hələ də bu siqnalları hiss edə bilirsə, bu o deməkdir ki, hələ hər şey bitməyib.
Ən böyük təhlükə qəlbin sərtləşməsi deyil, onu hiss etməməkdir, çünki hiss etməyən insan dəyişmək istəmir və dəyişmək istəməyən insan olduğu yerdə qalır, bu isə zaman keçdikcə insanın həm daxili, həm də xarici həyatına təsir edir və onu tədricən özündən uzaqlaşdırır.
Sonda isə insan bir həqiqətlə üzləşir: dəyişmək çox asan başlayır, lakin geri dönmək çox çətin olur və bu səbəbdən qəlbi qorumaq onu itirdikdən sonra geri qaytarmaqdan daha asandır, çünki bəzi şeylər gecikdikcə daha ağır olur və insan bunu yalnız gec olanda anlayır.