İnsan günah etdiyini bildikdə daxilində bir narahatlıq yaranır. Bu narahatlıq təsadüfi deyil. Bu, qəlbin hələ diri olduğunun əlamətidir. İnsan səhv etdiyini anlayırsa, deməli, daxilində hələ də doğru ilə yanlış arasında fərq qoyan bir hiss yaşayır. Bu hiss bəzən peşmanlıq kimi, bəzən sıxıntı kimi, bəzən isə izah olunmayan bir ağırlıq kimi özünü göstərir.
Lakin elə bir mərhələ var ki, insan artıq etdiyi səhvləri hiss etmir. Günah edir, amma qəlbi narahat olmur. Söz deyir, amma vicdanı səs çıxarmır. Bax, ən təhlükəli hal da məhz budur. Günahın özü yox, onu hiss etməmək insanı daha dərin uçuruma aparır.
İlk günah heç vaxt asan olmur. İnsan onu edəndə daxilində bir müqavimət olur. Sanki bir səs “etmə” deyir. Bu səs bəzən zəif olur, bəzən güclü, amma həmişə mövcuddur. İnsan o səsi dinləməyəndə, onu susdurmağa çalışır. İlk dəfə çətindir, ikinci dəfə bir az asan, üçüncü dəfə isə artıq adiləşir.
Zaman keçdikcə günah insanın həyatında yer tutur. Əvvəllər narahatlıq yaradan şeylər artıq normal görünməyə başlayır. İnsan özünü inandırır ki, bu qədər də böyük problem deyil. Beləcə, qəlb yavaş-yavaş hiss etmə qabiliyyətini itirir. Günah artıq günah kimi görünmür.
Bu dəyişiklik qəfil baş vermir. Bu, səssiz prosesdir. İnsan özünün dəyişdiyini hiss etmir. Sadəcə bir gün geriyə baxanda anlayır ki, əvvəllər narahat olduğu şeylər artıq onu heç narahat etmir. Bu isə qəlbin sərtləşməsinin ən açıq əlamətlərindən biridir.
Qəlb insanın ən həssas tərəfidir. O, həm işığı qəbul edir, həm də qaranlığı. Hər günah qəlbdə iz buraxır. Bu izlər zamanla toplanır. Əgər insan tövbə etməzsə, bu izlər qəlbi örtməyə başlayır. Bir nöqtədən sonra insan artıq həqiqəti hiss etməkdə çətinlik çəkir.
Ən təhlükəli məqam isə budur ki, insan bu vəziyyətdə özünü yaxşı hiss edə bilər. O, sakitdir, narahat deyil, özünü normal hesab edir. Halbuki bu sakitlik daxili boşluğun nəticəsidir. Qəlb artıq reaksiya vermir.
İnsan günah etdikdən sonra peşman olursa, bu onun xilas yolunun açıq olduğunu göstərir. Amma insan etdiyi səhvə haqq qazandırmağa başlayanda vəziyyət dəyişir. O artıq günahı sadəcə etməklə kifayətlənmir, onu qəbul edir, bəzən hətta müdafiə edir. Bu isə qəlbin daha da uzaqlaşmasına səbəb olur.
Bəzən insan deyir ki, mən pis bir şey etmirəm. Amma məsələ yalnız açıq-aşkar günahlarda deyil. Bəzən ən təhlükəli olanlar görünməyənlərdir. Niyyətlərdə gizlənənlər, düşüncələrdə formalaşanlar, davranışa çevrilməyən, amma qəlbdə yaşayan hallar. İnsan bunları hiss etmədikcə, onların təsiri daha da dərinləşir.
İnsan özünü başqaları ilə müqayisə etdikdə də aldanır. Başqasının daha çox səhv etdiyini görüb özünü rahatlaşdırır. Amma bu müqayisə doğru deyil. Hər insan öz qəlbi ilə cavabdehdir. Başqasının səhvi insanın səhvini azaltmır.
Günahın ən təhlükəli tərəfi onun adiləşməsidir. İnsan ona öyrəşir. Onu həyatının bir hissəsi kimi qəbul edir. Artıq onu dəyişmək istəmir, çünki onu problem kimi görmür. Bu isə insanın daxili inkişafını dayandırır.
Qəlbin sərtləşməsi birdən-birə olmur. Bu, yavaş-yavaş baş verir. Hər dəfə hiss etmədiyin bir səhv, hər dəfə görməzdən gəldiyin bir yanlış bu prosesi sürətləndirir.
İnsan bəzən düşünür ki, niyə əvvəlki kimi hiss etmir. Niyə əvvəl etdiyi dualar ona daha yaxın idi, niyə əvvəl etdiyi ibadət daha təsirli idi. Bunun səbəbi çox vaxt qəlbin yavaş-yavaş örtülməsidir.
Qəlb hiss etmədikcə insan dəyişmir. Çünki dəyişmək üçün əvvəl hiss etmək lazımdır. Günahı hiss etməyən insan onu tərk etmək ehtiyacı da hiss etmir. Bu isə insanı eyni vəziyyətdə saxlayır.
Bəzən insanın həyatında elə anlar olur ki, o dayanıb düşünür. Özünü sorğulayır. Bu anlar çox qiymətlidir. Çünki insan həmin anlarda öz qəlbinə yaxınlaşır. Əgər insan bu anları itirərsə, o, yavaş-yavaş özündən uzaqlaşır.
Günahın təhlükəsi yalnız axirətlə bağlı deyil. O, insanın bu dünyadakı halına da təsir edir. Qəlb sakitliyini itirir, amma insan bunun səbəbini anlamır. Daxili narahatlıq artır, amma səbəb başqa şeylərdə axtarılır.
İnsan qəlbini qorumağı öyrənməlidir. Çünki qəlb insanın istiqamətini müəyyən edir. Qəlb nəyi qəbul edirsə, insan da ona yönəlir. Əgər qəlb günahı normal qəbul edirsə, insan da onu həyatının bir hissəsinə çevirir.
Ən böyük təhlükə isə insanın özünü yaxşı hesab etməsidir. O düşünür ki, hər şey qaydasındadır. Halbuki daxilində çox şey dəyişmiş ola bilər. Özünü sorğulamayan insan dəyişə bilməz.
Bəzən insanın xilas yolu çox sadə bir hissdən başlayır – peşmanlıqdan. Bu hiss qəlbin hələ də diri olduğunu göstərir. Əgər insan bu hissi qoruyarsa, o, özünü yenidən tapa bilər.
Ən təhlükəli günah böyük olan deyil. Ən təhlükəli günah insanın artıq onu günah kimi görmədiyidir. Çünki bu halda insan dəyişmək istəmir. Və dəyişmək istəməyən insan isə olduğu yerdə qalır.
İnsan hər zaman öz qəlbinə qulaq asmalıdır. Çünki qəlb susduqda, insan özünü itirməyə başlayır. Həqiqi təhlükə də məhz burada başlayır.