Tomas Stegemann ilə musiqi terapiyası və musiqinin insana fərdi təsiri haqqında reportaj
Musiqi terapiyasını bu qədər xüsusi edən nədir?
Musiqi eyni anda beynin bir neçə sahəsinə təsir göstərir: bir tərəfdən qorxu və gərginliyi azaldır, digər tərəfdən isə mükafat və motivasiya sistemlərini aktivləşdirir. Məhz bu çoxşaxəli təsirinə görə musiqi terapiyası geniş tətbiq imkanlarına malikdir və həm psixoloji, həm də fizioloji səviyyədə təsir göstərə bilir.
Musiqi terapevtik olaraq necə istifadə olunur?
Musiqi terapiyası təkcə aktiv musiqi ifasından ibarət deyil. Bəzən sadəcə musiqi dinləmək belə terapevtik təsir yarada bilər. Hətta bəzi hallarda bu təsir trankvilizatorlar kimi sakitləşdirici dərmanların təsiri ilə müqayisə edilə bilər.
Bu cür passiv musiqi terapiyası xüsusilə:
-
intensiv neonatal bölmələrdə,
-
cərrahi əməliyyatlar zamanı və ya əməliyyatdan əvvəl
geniş şəkildə tətbiq olunur.
Aktiv musiqi terapiyası isə əsasən psixoterapiya yönümlüdür. İnsanlar musiqi yaratmaq və ya ifa etməklə öz daxili dünyaları, emosiyaları və ağrıları haqqında yeni anlayışlar əldə edə bilirlər. Burada əsas terapevtik məqsəd insana musiqi vasitəsilə yaşadıqlarını ifadə etmək üçün bir kanal yaratmaq və bu ifadəni terapevtlə birlikdə inkişaf etdirməkdir.
Məsələn, xroniki ağrılardan əziyyət çəkən bir qadına baş ağrısını ifadə edən bir səs tapmaq təklif oluna bilər. Daha sonra o, bu səsi dəyişməyə təşviq edilir. Bu proses zamanı qadın səs üzərində təsir gücünə malik olduğunu və bunun onun hisslərinə də təsir etdiyini kəşf edir. Nəticədə isə özünə məxsus “müalicəvi musiqi”ni formalaşdırmağa başlayır.
Musiqi terapiyasının müxtəlif növləri var. Hansı daha effektlidir?
Bu gün artıq aydın şəkildə bilinir ki, ən effektiv musiqi fərdin öz seçdiyi musiqidir. Bu prinsip həm passiv, həm də aktiv musiqi terapiyası üçün keçərlidir.
Müasir yanaşma daha çox pasiyent mərkəzlidir. Əsas suallar bunlardır:
-
Bu insana hazırda nə lazımdır?
-
Hansı simptomlara təsir göstərmək məqsədi var?
-
Hansı musiqi bu məqsədə uyğun ola bilər?
Məsələn, uzun müddət əməliyyatdan əvvəl “ideal musiqi”ni müəyyənləşdirməyə çalışıblar. Lakin zamanla bütün bu standart tövsiyələrdən imtina edilib. Çünki yanaşma səhv idi. Musiqinin təsiri vəziyyətdən vəziyyətə, insandan insana dəyişir. “Doğru musiqi” anlayışı universaldır demək mümkün deyil — o, hər kəs üçün fərqlidir.
Bu səbəbdən bu gün pasiyentlərdən öz musiqilərini gətirmələri gözlənilir.
Bəs bu, yüksək və aqressiv musiqiyə də aiddirmi?
Bəli, tamamilə.
Ümumiyyətlə, sakit və ahəngdar musiqi rahatlaşdırıcı təsir göstərir, yüksək və kəskin səslər isə əks təsir yarada bilər — bunu hətta heyvanlar üzərində aparılan tədqiqatlarla ölçmək mümkündür. Lakin bu əsas effekt bir çox amildən asılı olaraq dəyişir:
-
şəxsi təcrübə,
-
fərdi zövq və antipatiyalar,
-
müəyyən musiqi janrına qarşı formalaşmış sosial münasibətlər.
Məsələn, klassik musiqinin həmişə sakitləşdirici təsir göstərdiyini düşünmək yanlışdır. Bəzi insanlar klassik musiqi dinləməyə məcbur edildikdə daha aqressiv ola bilirlər.
Digər tərəfdən, Almaniyanın Hamburq şəhərində aparılan müşahidələr göstərib ki, özünə zərər verən bəzi gənclər üçün yüksək və aqressiv musiqi əksinə, sakitləşdirici rol oynaya bilir. Onların sözlərinə görə, bu cür musiqi emosional boşalma yaradır və özlərinə zərər vermə impulsunu azaldır. Bu halda musiqi bir növ “emosional soyuma” mexanizmi kimi işləyir.