Giriş
Müasir dünyada stress artıq istisna deyil — norma halına çevrilib. Statistik məlumatlara görə, hər dörd-beş nəfərdən biri davamlı stress yaşayır. Bu vəziyyət təkcə psixoloji deyil, həm də fiziki sağlamlığımıza təsir göstərir.
Bəs niyə həyat bu qədər gərginləşib? Və ən vacibi — bu vəziyyətdən çıxmaq mümkündürmü?
Səssiz mübarizə: Gecənin içində yorulan beyin
Gecə düşür. Ətraf sakitləşir. Amma insanın beyni... susmur.
Bir düşüncə digərini əvəz edir:
-
“Bu hesabı ödəmişəmmi?”
-
“Sabah nəyi unutmuş ola bilərəm?”
-
“İşdə hər şey qaydasındadırmı?”
-
“Ailəmlə bağlı hər şey yaxşıdır?”
Bədən istirahət etmək istəyir, amma ağıl dayanmır. Bu vəziyyət bir çox insan üçün tanışdır. Gün ərzində yorulan bədən gecə belə “dayanma” əmri ala bilmir.
Stressin səbəbi nədir?
Mütəxəssislərin fikrincə, stressin əsas səbəbi yalnız iş yükü deyil — daxili gözləntilərimizdir.
İngiltərədə Mançester Universitetinin psixoloqu professor Cary Cooper bildirir:
“Stress yalnız xarici faktorların nəticəsi deyil, insanların özlərinə və başqalarına qoyduğu yüksək tələblərlə sıx bağlıdır.”
Avstriyalı iqtisadi psixoloq Bernhard Riener isə əlavə edir:
“Əgər gələcəyin istədiyimiz kimi olmayacağını düşünürüksə, bu artıq stress yaradır.”
Yəni problem çox vaxt real vəziyyətdə deyil — onu necə qəbul etdiyimizdədir.
Mükəmməllik tələsi
Bir çox insan fərqində olmadan özünü bu sualların içində tapır:
-
Hər şeyi ideal etməliyəm?
-
Hamını razı salmalıyam?
-
Heç səhv etməməliyəm?
Bu düşüncə tərzi insanı davamlı gərginlik halına salır. Nəticədə insan nə qədər çalışsa da, özünü yetərli hiss etmir.
Stress hər zaman zərərlidirmi?
Maraqlıdır ki, stress hər zaman mənfi deyil.
Yoga müəllimi Poonam Stecher Sharma qeyd edir:
“Bəzən stress bizi hərəkətə gətirir, motivasiya verir və inkişaf etməyə kömək edir.”
Bu, “müsbət stress” adlanır. Amma problem ondadır ki, bu hal uzun müddət davam etdikdə artıq:
-
yorğunluğa,
-
tükənməyə,
-
psixoloji gərginliyə çevrilir.
Nəzarəti geri almaq
Müasir həyatın sürəti çox vaxt bizim nəzarətimizdən çıxır. Amma yaxşı xəbər odur ki — bəzi şeyləri dəyişmək mümkündür.
Əsas prinsip:
Hər şeyə çatmağa yox, doğru şeylərə fokuslanmağa çalışın
Professor Cooper məsləhət görür:
-
İş saatından sonra işlə bağlı əlaqəni minimuma endirin
-
Daim “online” olmaq məcburiyyətindən çıxın
-
Tətildə elektron poçtları yoxlamayın
Çünki insan daim əlçatan olduqda, beynin “istirahət rejimi” aktivləşmir.
Stresslə mübarizə yolları
Stress yalnız psixoloji deyil, fiziki üsullarla da azaldıla bilər:
-
Yoga və nəfəs məşqləri
-
Masaj və relaksasiya
-
Akupunktur
-
Gəzinti və fiziki aktivlik
Bundan əlavə, ən effektiv üsullardan biri:
Vaxtın düzgün idarə olunmasıdır
Vaxtı düzgün idarə etməyin 7 qızıl qaydası
Stress çox vaxt “vaxt çatmır” hissindən yaranır. Amma problem əslində vaxtın yoxluğunda deyil — onun düzgün bölüşdürülməməsindədir.
1. Hər şeyi edə bilməyəcəyinizi qəbul edin
Ən vacib işləri seçin və onlara fokuslanın.
2. Prioritet qoyun (Eisenhower prinsipi)
-
Vacib və təcili işlər
-
Vacib, amma təcili olmayanlar
-
Həvalə edilə bilənlər
-
Lazımsız olanlar
3. Təzyiq artdıqca yavaşlayın
Sürətlənmək səhvləri artırır və stressi yüksəldir.
4. Fasilələr edin
Beynin də istirahətə ehtiyacı var.
5. İş və şəxsi həyatı ayırın
İşi evə gətirməyin.
6. Özünüzdən gözləntilərinizi azaldın
Bəzən stressin səbəbi özümüzük.
7. “Yox” deməyi öyrənin
Hər işi qəbul etmək məcburiyyətində deyilsiniz.
Nəticə
Stress həyatın bir hissəsidir — amma onun əsiri olmaq məcburi deyil.
Əsas məsələ:
-
hər şeyi nəzarətdə saxlamaq deyil,
-
özünü nəzarətdə saxlamağı öyrənməkdir
Unutmayın:
Günün içində həmişə 24 saat olacaq.
Amma onu necə yaşadığınız — sizin seçiminizdir.