Orta əsrlərdə insanlar müxtəlif döyüş alətləri və mexaniki silahların hazırlanmasında böyük inkişaf əldə etmişdilər. Bu silahlar arasında xüsusilə maraqlı və sirli nümunələrdən biri Venesiya balestrinosu hesab olunur. Kiçik ölçüsünə görə bəzi tarixçilər bu silahın o dövrdə peşəkar qatillər tərəfindən istifadə olunduğunu düşünürlər. Çünki balestrino paltarın altında asanlıqla gizlədilə bilən kompakt çarx növü idi.
Orta əsrlərdə “problemlərin həlli”
Təsəvvür edin:
sizə qarşı ədalətsizlik edilib, ailənizin şərəfi təhqir olunub və ya sevdiyiniz insanı sizdən alıblar. Orta əsr Venesiyasında belə vəziyyətlər bəzən çox sərt üsullarla həll olunurdu. İntibah dövrünün başlanğıcında varlı ailələr arasında gizli münaqişələr, siyasi intriqalar və hətta sifarişli qətllər nadir hal sayılmırdı.
Bu cür hallarda istifadə edilən vasitələr bəzən olduqca yaradıcı və qeyri-adi olurdu. XV–XVI əsrlərdə balestrino adlanan kiçik daşına bilən çarxlar populyarlıq qazanmışdı. Onların kompakt ölçüsü səbəbindən bir çox insanlar bu silahın peşəkar qatillər üçün ideal vasitə olduğunu düşünür.
Kiçik, lakin effektiv silah
Balestrino ölçüsünə görə klassik hərbi çarxlardan xeyli fərqlənirdi. Onun uzunluğu adətən 30 santimetrdən çox olmurdu. Bu isə onu həm yüngül, həm də gizlədilə bilən silah edirdi.
Polad qövsə malik olan bu kiçik çarx təxminən 50 metr məsafəyə qədər bolt atmaq qabiliyyətinə sahib idi və təxminən 25–30 kq gərginlik gücü yaradırdı. Bəzi daha güclü modellərdə bu göstərici 40 kq-a qədər çatırdı.
Bu xüsusiyyətlər nəzəri olaraq onu gizli hücumlar üçün uyğun silah kimi göstərsə də, tarixçilər bunun praktikada o qədər də effektiv olmadığını qeyd edirlər.
Əfsanə və reallıq
Balestrinonun Venesiya qatillərinin əsas silahı olması barədə məşhur fikir tarixçilər arasında mübahisəlidir. Əsas səbəb isə onun çox zəif gücə malik olmasıdır.
Müqayisə üçün qeyd etmək olar ki, müasir dövrdə istirahət və idman üçün istifadə edilən bir çox çarxların gərginlik gücü 43 kq-dan artıq olmur və bu səbəbdən onlar hüquqi olaraq silah sayılmır. Halbuki ovçuluq üçün istifadə olunan çarxların gücü 90–120 kq arasında dəyişir.
Orta əsr texnologiyası düşündüyümüzdən güclü idi
Maraqlı faktlardan biri də odur ki, bəzi müasir istehsalçılar “yeni texnologiyalar sayəsində çox güclü çarxlar yaradıldı” kimi iddialar irəli sürürlər. Halbuki tarix bu fikri tam dəstəkləmir.
Əksinə, orta əsrlərdə ustalar artıq 400–500 kq gərginlik gücünə malik polad çiyinli çarxlar hazırlamağı bacarırdılar. Bu silahların əsas məqsədi isə ağır zirehli cəngavərlərin müdafiəsini yarmaq idi.
Bu fakt göstərir ki, o dövrün texnologiyası bəzən düşündüyümüzdən daha inkişaf etmiş idi.
Balestrinonun əsas çatışmazlığı
Balestrinonun praktiki istifadəsini məhdudlaşdıran əsas problemlərdən biri onun hazır vəziyyətə gətirilməsinin çətin olması idi.
Adətən bu silahın qurulması üçün arxa hissədə yerləşən xüsusi bolt mexanizmindən istifadə olunurdu. Bu proses bəzi hallarda hərbi çarxların qurulmasından belə daha mürəkkəb və vaxt aparan olurdu.
Bu səbəbdən tarixçilərin bir qismi hesab edir ki, balestrino geniş şəkildə qatillər tərəfindən istifadə edilən silah olmamışdır.
Zəhərli oxlar haqqında mif
Balestrino ilə bağlı yayılmış başqa bir fikir isə onun oxlarının zəhərlə örtülməsi barədədir. Bəzi mənbələrdə bu silahın zəhərli boltlarla istifadə edildiyi iddia edilir.
Lakin bu fikir də çox məntiqli görünmür. Çünki orta əsr Venesiyasında bir insanı küçədə soyuq silahla öldürmək daha sadə üsul hesab olunurdu.
Zəhərləmə isə adətən fərqli məqsəd daşıyırdı. Zəhər qida və ya içkilərə kiçik dozalarla əlavə olunur, zərərçəkmiş şəxsin sağlamlığı tədricən pisləşirdi. Beləliklə ölüm daha təbii səbəblərdən baş vermiş kimi görünürdü.
Aristokratların əyləncəsi
Bəzi tədqiqatçılar hesab edir ki, balestrino əsasən aristokratlar üçün əyləncə və idman vasitəsi kimi istifadə olunmuşdur.
Maraqlı faktlardan biri də budur ki, Avropanın bəzi zadəganları vaxtilə bu kiçik çarxlarla qurbağa və ya digər kiçik heyvanların ovuna çıxırdılar.