Təsəvvür edin ki, məktəbə və ya işə tələsərkən əlindən bir parça tost yerə düşür. Onu götürüb yeyərsiniz, yoxsa heç düşünmədən zibil qutusuna atarsınız?
Əksər insanlar kimi davranırsınızsa, yəqin ki, onu götürüb yeməyi seçərsiniz. Bunun əsas səbəbi uzun illərdir geniş yayılan və "5 saniyə qaydası" kimi tanınan məşhur fikirdir. Bu inanca görə, qida yerə düşdükdən sonra ilk beş saniyə ərzində götürülərsə, bakteriyaların ona keçməyə vaxt tapmadığı hesab olunur.
Lakin müasir elmi araşdırmalar bunun doğru olmadığını göstərir. Alimlərin fikrincə, qida yerə toxunduğu ilk anlardan etibarən bakteriyalarla çirklənə bilər və cəmi bir neçə saniyə belə sağlamlıq üçün təhlükə yaratmağa kifayət edir.
Bakteriyalar gözlə görünməyən təkhüceyrəli mikroorqanizmlərdir. Onların bəzi növləri insan sağlamlığı üçün tamamilə zərərsiz olsa da, digərləri ciddi xəstəliklərə səbəb olur. Qida məhsulları üzərində çoxalan zərərli bakteriyalar insan orqanizminə daxil olduqda qida zəhərlənməsi yarada bilər. Belə hallarda ən çox rast gəlinən əlamətlər qusma, ishal, qarın ağrısı və yüksək hərarətdir.
Qida mənşəli infeksiyalara səbəb olan ən təhlükəli bakteriyalardan biri Salmonelladır. Bu bakteriya hər il təxminən 1,4 milyon insanın xəstələnməsinə səbəb olur. Bir müddət əvvəl Salmonella ilə çirklənmiş fıstıq yağı istehlak edən yüzlərlə insan qida zəhərlənməsi keçirmişdi. Salmonella ən çox çiy yumurtada, toyuq ətində və digər heyvan mənşəli çiy məhsullarda rast gəlinir. Qidaların kifayət qədər yüksək temperaturda bişirilməsi bu bakteriyanı məhv etdiyi üçün yumurta, toyuq və digər ət məhsullarının tam bişirilməsi olduqca vacibdir.
Bununla yanaşı, mətbəx gigiyenasına riayət etmək də ən az düzgün bişirmə qədər əhəmiyyət daşıyır. Kəsmə taxtaları, mətbəx masaları və digər səthlər lazımi qaydada təmizlənmədikdə Salmonella kimi bakteriyalar həmin səthlərdə günlərlə, hətta həftələrlə yaşaya və sonradan digər qidalara keçə bilər.
Bəs bakteriyaların qidaya keçməsi üçün əslində nə qədər vaxt lazımdır? Bu suala cavab tapmaq məqsədilə ABŞ-ın Cənubi Karolina ştatındakı Clemson Universitetinin alimləri məşhur "5 saniyə qaydası"nı elmi şəkildə sınaqdan keçiriblər.
Tədqiqat zamanı alimlər əvvəlcə müəyyən miqdarda Salmonella bakteriyasını üç müxtəlif səthə — taxta, kafel və xalçaya yerləşdiriblər. Daha sonra həmin səthlərin üzərinə 5, 30 və 60 saniyə müddətinə bir dilim çörək və bir dilim kolbasa qoyaraq bakteriyaların qidaya keçmə sürətini araşdırıblar.
Nəticələr gözləniləndən də maraqlı olub. Məlum olub ki, cəmi 5 saniyə ərzində həm çörək, həm də kolbasa insanı xəstələndirəcək qədər Salmonella bakteriyası ilə çirklənə bilir. Bu isə "5 saniyə qaydası"nın elmi əsasının olmadığını göstərir.
Tədqiqata rəhbərlik edən qida elmləri üzrə mütəxəssis Pol Dawson bildirir:
"Kimsə sendviç hazırlayarkən istifadə etdiyi mətbəx səthində bir gün əvvəl çiy ət və ya digər qida məhsulları doğranmış ola bilər. Səth təmiz görünsə belə, onun üzərində sağlamlıq üçün təhlükəli bakteriyalar qala bilər."
Mütəxəssislər buna görə də yerə düşmüş qidanın təhlükəsiz olduğuna dair geniş yayılmış inanca etibar etməməyi tövsiyə edirlər. Əgər tostunuz, sendviçiniz və ya başqa bir qida məhsulu yerə düşübsə, onu yemək əvəzinə atmaq daha doğru seçimdir. Yeni bir dilim çörək götürmək sağlamlığınızı riskə atmaqdan qat-qat təhlükəsizdir. Unutmayın ki, bakteriyalar saniyələri gözləmir və sağlamlıq bəzən cəmi bir neçə saniyədən asılı ola bilər.