Yeni araşdırma insan burnunun düşündüyümüzdən qat-qat güclü olduğunu göstərir
İnsan burnu bir trilyondan çox fərqli qoxunu ayırd edə bilər. Bu nəticəyə gəlmək üçün alimlər uzun və mürəkkəb bir araşdırma aparmalı olublar. Xoşbəxtlikdən, tədqiqatda iştirak etməyə razı olan onlarla könüllü bu elmi işə kömək edib.
Uzun illər ərzində elm dünyasında belə bir fikir mövcud idi ki, insan burnu təxminən 10 min fərqli qoxunu ayırd edə bilir. Lakin yeni araşdırmalar bu rəqəmin əslində çox aşağı olduğunu göstərdi. Alimlərin hesablamalarına görə, insan qoxu sistemi bu göstəricidən təxminən 100 min dəfə daha çox, yəni bir trilyona yaxın qoxunu fərqləndirmək qabiliyyətinə malikdir.
İsrailin Rehovot şəhərində yerləşən Weizmann Elm İnstitutunun neyroşünası Noam Sobel bu barədə belə deyir:
“Biz adətən insanı əsasən görmə qabiliyyəti güclü olan canlı kimi təsəvvür edirik. Lakin bu araşdırma göstərir ki, insanın qoxu hissi də son dərəcə inkişaf etmiş və mürəkkəbdir.”
Qeyd edək ki, Sobel bu araşdırmanın müəlliflərindən biri olmasa da, nəticələrin elmi əhəmiyyətini yüksək qiymətləndirir.
Bir trilyon qoxu nə deməkdir?
Bir trilyon (1 000 000 000 000) çox böyük rəqəmdir. Bu rəqəmi daha yaxşı anlamaq üçün belə bir nümunə təsəvvür edin: əgər Yer üzündə yaşayan hər bir insanın özünəməxsus 140 fərqli qoxusu olsaydı, insan burnu onların hamısını bir-birindən ayıra bilərdi.
Başqa sözlə, insanın qoxu sistemi düşündüyümüzdən çox daha incə və həssasdır.
Qoxu hissi görmə və eşitmə ilə müqayisədə
Araşdırmaya rəhbərlik edən Leslie Vosshall, Nyu-Yorkdakı Rockefeller Universitetinin genetika üzrə alimi, Science News jurnalına açıqlamasında bildirib ki, insan qoxu sistemi digər hisslərdən geri qalmır.
Onun sözlərinə görə:
-
İnsan gözü bir neçə milyon fərqli rəngi ayırd edə bilir.
-
İnsan qulağı təxminən 340 min fərqli səs tonunu eşidə bilir.
-
Lakin qoxu hissi bu rəqəmlərlə müqayisədə daha geniş spektrə malik ola bilər.
Bu tədqiqatın nəticələri 21 mart tarixində “Science” jurnalında dərc olunub.
Tədqiqat necə aparılıb?
Tədqiqatçılar eksperiment üçün 26 könüllüskişi və qadın eçiblər. İştirakçılar çoxsaylı qoxu testlərindən keçiblər.
Hər bir könüllü ümumilikdə 264 fərqli qoxu testi yerinə yetirib.
Test zamanı iştirakçılara üç flakon təqdim olunurdu:
-
İki flakonda eyni qoxu
-
Üçüncü flakonda isə fərqli qoxu
Könüllülər hansı qoxunun digər ikisindən fərqli olduğunu müəyyən etməli idilər.
Qoxular necə hazırlanıb?
Real həyatda qoxular adətən müxtəlif molekulların qarışığından yaranır. Bu səbəbdən alimlər də eksperiment zamanı müxtəlif molekulları birləşdirərək yeni qoxular yaradıblar.
Araşdırmada istifadə edilən qoxular 128 müxtəlif kimyəvi maddənin fərqli kombinasiyalarından hazırlanıb.
İnsanlar qoxular arasındakı fərqi necə ayırır?
Test nəticələri maraqlı faktları ortaya çıxarıb.
İnsanlar:
-
Tamamilə fərqli molekullardan ibarət qoxuları asanlıqla ayıra bilirlər.
-
Molekulların yarısı eyni olan qoxular arasında da fərqi hiss edə bilirlər.
Lakin qoxular arasında oxşarlıq artdıqca fərqi ayırd etmək çətinləşir.
Araşdırmada iştirak edən insanların heç biri 90 faiz eyni molekullardan ibarət iki qoxunu bir-birindən ayıra bilməyib.
İnsan burnunun potensialı
Alimlərin hesablamalarına görə, orta insan burnu təxminən 30 fərqli qoxu molekulunun kombinasiyasından yaranan bir trilyon müxtəlif qoxunu ayırd edə bilər.
Lakin insanlar arasında qoxu həssaslığı fərqli olur.
-
Ən həssas qoxu duyğusuna malik insanlar çox daha çox qoxunu ayırd edə bilər.
-
Daha zəif qoxu hissinə malik insanlar isə təxminən 80 milyona yaxın qoxunu fərqləndirə bilər.
Araşdırmanın məhdudiyyəti
Tədqiqat zamanı alimlər yalnız 128 qoxu molekulundan istifadə ediblər. Halbuki real dünyada mövcud olan qoxu molekullarının sayı bundan qat-qat çoxdur.
Araşdırmanın həmmüəllifi Andreas Keller hesab edir ki, buna görə də bir trilyon rəqəmi insan qoxu qabiliyyətinin əslində minimum göstəricisi ola bilər.
Digər canlıların qoxu hissi
Noam Sobel qeyd edir ki, bir çox heyvan növləri də trilyonlarla qoxunu ayırd edə bilir. Lakin bu sahədə hələ geniş miqyaslı elmi araşdırmalar aparılmayıb.
Xüsusilə itlər, gəmiricilər və bəzi digər heyvanların qoxu hissinin insanlardan daha güclü olduğu məlumdur.
Nəticə
Yeni elmi araşdırmalar göstərir ki, insanın qoxu sistemi uzun illər düşündüyümüzdən qat-qat mürəkkəb və güclüdür.
Bir trilyondan çox qoxunu ayırd edə bilmək insan beyninin və sinir sisteminin nə qədər inkişaf etmiş olduğunu bir daha sübut edir.
Bu nəticələr həm nevrologiya, həm də insan hiss orqanlarının öyrənilməsi sahəsində yeni araşdırmalar üçün mühüm imkanlar yaradır.