Şüur anlayışı elmin ən çətin izah edilən mövzularından biri olaraq qalır. Lakin son onilliklərdə aparılan tədqiqatlar göstərir ki, şüurla beynin elektromaqnit (EM) sahəsi arasında ciddi əlaqə mövcud ola bilər. Bu sahə artıq yaxşı tanınır və elektroensefaloqrafiya (EEG) kimi bir çox beyin görüntüləmə texnologiyalarının əsasını təşkil edir.
Biologiya və fəlsəfəni bir araya gətirən Johnjoe McFadden, Quantum Evolution kitabının müəllifi olaraq, şüurun təbiəti ilə bağlı diqqətçəkən bir nəzəriyyə irəli sürmüşdür. Əgər bu nəzəriyyə elmi cəhətdən tam təsdiqlənərsə, insanın özü və insanlıq anlayışımız köklü şəkildə dəyişə bilər.
Şüurlu Elektromaqnit Məlumat Sahəsi (CEMI) Nəzəriyyəsi
McFadden-in irəli sürdüyü CEMI (Conscious Electromagnetic Information Field) sahə nəzəriyyəsi belə bir iddiaya əsaslanır: neyronlar yalnız kimyəvi və elektrik impulsları vasitəsilə deyil, eyni zamanda beynin yaratdığı zəif, lakin olduqca mürəkkəb elektromaqnit sahəsi vasitəsilə də qarşılıqlı əlaqə qururlar. Bu proses “sahə birləşməsi” (field coupling) kimi tanınır.
Nəzəriyyəyə görə, beynin EM sahəsi neyronlardakı məlumatı ani şəkildə inteqrasiya edir. Beləliklə, mürəkkəb düşüncə və ya vizual informasiyanın emalı üçün kimyəvi siqnalların milyonlarla dəfə ötürülməsinə ehtiyac qalmır — məlumat dərhal bütöv şəkildə şüura ötürülür. Bu isə şüurun bədənin, xüsusilə də beynin yaratdığı elektromaqnit sahəsi ilə birbaşa bağlı olduğunu göstərir.
Transkranial Maqnit Stimullaşdırma (TMS) və Şüur
CEMI nəzəriyyəsini dəstəkləyən ən maraqlı sübutlardan biri transkranial maqnit stimullaşdırma (TMS) texnologiyası ilə aparılan tədqiqatlardır. TMS zamanı baş dərisinin üzərinə yerləşdirilmiş xüsusi bir rulondan elektrik cərəyanı ötürülür və bu da beyin toxumasına nüfuz edən maqnit sahəsi yaradır.
Bu müdaxilə nəticəsində insanlarda reaksiya müddətinin dəyişməsi, görmə və nitq pozuntuları, göz hərəkətlərində anomaliyalar və əhval dəyişiklikləri kimi təsirlər müşahidə olunmuşdur. Bununla yanaşı, bəzi hallarda müsbət terapevtik nəticələr də qeydə alınmışdır.
Klinik Tədqiqatların Nəticələri
ABC News və Newsweek kimi nüfuzlu mənbələr TMS üzərində aparılan oxşar araşdırmalar barədə məlumat yaymışdır. ABC News-un hesabatına görə, yalnız TMS tətbiq edilən depressiyalı xəstələrin təxminən 60%-ində müalicə effektləri bir neçə ay davam etmişdir. Digər tədqiqatlar isə TMS-nin şizofreniya, Parkinson xəstəliyi və obsesiv-kompulsiv pozğunluq kimi nevroloji problemlərdə potensial rolunu araşdırır.
Newsweek isə ABŞ Müdafiə Nazirliyinin (Pentaqon) TMS-nin əsgərlərin idrak və psixoloji performansını artırmaq üçün istifadə imkanlarını öyrəndiyini bildirir. Bu nəticələr göstərir ki, bədənin elektromaqnit sahələri real və maddi təsir gücünə malikdir və onların dəyişdirilməsi həm zehni, həm də fiziki funksiyalara birbaşa təsir göstərə bilər.
Şüur, Ağıl və Kosmik Təsirlər
TMS beyin ətrafında lokal və güclü elektromaqnit impulsları yaradır. Lakin daha geniş miqyasda baxdıqda, Günəşin və digər göy cisimlərinin yaratdığı maqnit və elektromaqnit dalğalarının da insan şüuruna dolayı təsir göstərə biləcəyi ehtimal edilir. Məsələn, “pulsar” adlanan bəzi ulduzların yüksək dəqiqlikli ritmləri zaman ölçüsündə istifadə olunur.
Su damlasının daşı aşındırması kimi, kosmik mənbələrdən gələn zəif, lakin uzunmüddətli elektromaqnit təsirlərinin də insan şüurunda yavaş, lakin davamlı dəyişikliklər yarada biləcəyi düşünülür. Bu yanaşma “Böyük İl” hipotezini dəstəkləyir: incə xarici qüvvələr insanın şüuruna və sivilizasiyanın inkişafına təsir edə bilər.
Tibbdə və Şərq Düşüncəsində İncə Enerji Anlayışı
Şərq fəlsəfəsində həyat və şüur anlayışı minilliklər əvvələ dayanır və Qərb tibbindən köklü şəkildə fərqlənir. Qərb təbabəti əsasən fiziki bədənin kimyəvi balansına fokuslanır: ağrı üçün ağrıkəsici, stress üçün sedativ, depressiya üçün antidepresantlar tətbiq edilir.
Şərq təbabətində isə insan yalnız fiziki bədən deyil, eyni zamanda enerji və mənəvi sahələrdən ibarət bütöv bir varlıq kimi qəbul edilir. Çakralar (enerji mərkəzləri) və meridianlar (enerji axın xətləri) bu incə bədənin əsas elementləri sayılır. Akupunktur, akupressura və yoga kimi praktikalar bu enerji sistemini tarazlamağı hədəfləyir.
Qədim mətnlərdə bu enerji tez-tez onurğanın aşağı hissəsində yerləşən “ilan” metaforası ilə təsvir olunur. Bu enerjinin düzgün yönləndirilməsi yaradıcılıq, dərin şüur halları və mənəvi aydınlanma ilə nəticələnə bilər.
Qədim Bilginin Müasir Elmlə Kəsişməsi
Qədim Çin fəlsəfəsində bu incə qüvvələr barədə biliklər olduqca inkişaf etmişdi. I Ching (Dəyişikliklər Kitabı) yalnız fal sistemi deyil, kainatın struktur qanunlarını izah edən simvolik model kimi qəbul edilirdi. Maraqlıdır ki, bəzi tədqiqatçılar I Ching-dəki 64 kodun DNT-nin genetik kodu ilə uyğunluğunu qeyd etmişlər. Bu paralellər qədim biliklə müasir elmin gözlənilməz şəkildə üst-üstə düşdüyünü göstərir.
Nəticə
CEMI sahə nəzəriyyəsi, şüurun yalnız neyronların mexaniki fəaliyyəti olmadığını, elektromaqnit sahələri ilə sıx bağlı kompleks bir fenomen ola biləcəyini irəli sürür. Bu yanaşma, gələcəkdə tibb, psixologiya və fəlsəfə sahələrində yeni müalicə üsullarının və insan şüurunun daha dərindən anlaşılmasının yolunu aça bilər.