Tez-tez "rəsmi" soyuq dirək kimi Yakutiyanın Oymyakon çökəkliyi göstərilir. Burada qış aylarında yer səthində havanın temperaturu mənfi 70 dərəcəyə qədər enə bilir. Oymyakon uzun illərdir Yer üzündə insanların daimi yaşadığı ən soyuq yaşayış məntəqələrindən biri hesab olunur və bu səbəbdən də "Şimal yarımkürəsinin soyuq dirəyi" adını qazanıb.
Lakin müasir meteoroloji müşahidələr göstərir ki, Oymyakon bu rekorda sahib olan yeganə yer deyil. Şimal yarımkürəsində onun ciddi rəqibi də var. Qrenlandiyanın qalın buz örtüyü arasında yerləşən bəzi dərin çökəkliklərdə aparılan ölçmələr zamanı eyni dərəcədə aşağı temperatur dəfələrlə qeydə alınıb. Bu səbəbdən alimlər hesab edirlər ki, soyuq dirəyi anlayışı tək bir nöqtə ilə məhdudlaşdırıla bilməz.
Cənub yarımkürəsində isə vəziyyət daha da maraqlıdır. Antarktida qitəsində eyni anda bir neçə ərazi var ki, burada temperatur müntəzəm olaraq mənfi 70 dərəcədən aşağı düşür. Peyk məlumatları göstərir ki, qitənin yüksək buz yaylalarında bəzi hallarda hava daha da soyuyur. Hətta buzlu qayalar arasındakı dərin çökəkliklərdən birində temperaturun mənfi 80 dərəcəyə qədər endiyi qeydə alınıb. Bununla belə, belə ekstremal göstəricilər yalnız çox güclü qasırğa küləkləri və xüsusi atmosfer şəraiti zamanı müşahidə olunur.
Maraqlıdır ki, alimlər bu temperatur göstəricilərini təkcə yerüstü meteoroloji stansiyalar vasitəsilə deyil, həm də müasir peyklərin köməyi ilə müəyyən edirlər. Peyk müşahidələri sayəsində əvvəllər əlçatmaz hesab edilən buz yaylalarında da rekord dərəcədə aşağı temperatur qeydə almaq mümkün olub.
Soyuq dirəklərinin yaranmasının əsas səbəblərindən biri həmin ərazilərin coğrafi mövqeyidir. Günəş şüaları qütb bölgələrinə çox kiçik bucaq altında düşdüyü üçün səth kifayət qədər isinmir. Bundan əlavə, qar və buz Günəş enerjisinin böyük hissəsini geri əks etdirir. Bu hadisə elmdə albedo effekti adlanır və qütb bölgələrinin daim soyuq qalmasına səbəb olur.
Bundan başqa, qış aylarında qütb gecələri həftələrlə, hətta aylarla davam edir. Bu müddətdə Günəş üfüqə qalxmır və Yer səthi yalnız istilik itirir. Nəticədə hava temperaturu rekord səviyyədə aşağı düşür.
Oymyakon kimi yaşayış məntəqələrində insanlar bu sərt şəraitə uyğunlaşmağı bacarıblar. Burada avtomobillər qış aylarında çox vaxt söndürülmür, çünki mühərrikin yenidən işə düşməsi çətin olur. Su boruları torpağın altında deyil, xüsusi izolyasiya olunmuş qurğular vasitəsilə çəkilir, çünki torpaq ilboyu donmuş vəziyyətdə qalır. Məktəblər isə yalnız temperatur mənfi 52–55 dərəcədən aşağı düşdükdə bağlanır.
Antarktidada isə daimi yaşayış yoxdur. Burada yalnız müxtəlif ölkələrə məxsus elmi ekspedisiyalar fəaliyyət göstərir. Alimlər buz qatlarını araşdıraraq minlərlə il əvvəl Yer kürəsinin iqlimi haqqında məlumat əldə edir, həmçinin qlobal istiləşmənin təsirlərini öyrənirlər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, gələcəkdə daha dəqiq peyk texnologiyalarının inkişafı ilə Yer kürəsində indiyədək məlum olmayan daha soyuq nöqtələr də aşkar edilə bilər. Bu isə "soyuq dirəyi" anlayışının zaman-zaman yenidən qiymətləndirilməsinə səbəb ola bilər.
Beləliklə, "Dünyada neçə soyuq dirək var?" sualına qəti şəkildə "bir" cavabını vermək doğru olmaz. Oymyakon uzun illərdir bu adla tanınsa da, Qrenlandiyanın buzlaq çökəklikləri və Antarktidanın yüksək buz yaylaları da rekord şaxtaları ilə seçilir. Deməli, Yer kürəsində müxtəlif meyarlara görə bir neçə soyuq dirəyi mövcuddur və onların hər biri planetimizin ən ekstremal iqlim şəraitini nümayiş etdirən unikal təbii laboratoriyadır.