Filmlərdə fövqəlgüclər adətən insanın həyatını asanlaşdırır. Daha sürətli qaçmaq, gələcəyi görmək və ya inanılmaz gücə sahib olmaq hər kəsin arzusudur. Lakin real həyatda bəzi insanlar genetik mutasiyalar və ya nadir xəstəliklər səbəbindən adi insanlardan fərqli xüsusiyyətlərə malik olsalar da, bu "fövqəlgüclər" onlara üstünlük deyil, ağır əzab gətirir. Onların yaşadıqları vəziyyət bəzən elmi fantastika filmlərini belə kölgədə qoyur.
1. Öz bədəninin bütün səslərini eşidən insan
İngiltərə sakini Stephen Mabbutt uzun illər baş ağrılarından əziyyət çəkirdi. Zaman keçdikcə vəziyyəti daha da qəribələşdi. O, tədricən yalnız ətraf səsləri deyil, öz bədənində baş verən bütün prosesləri eşitməyə başladı.
Nadir rast gəlinən Superior Semicircular Canal Dehiscence Syndrome (yuxarı yarımdairəvi kanal dehisensiyası sindromu) nəticəsində Stephen ürəyinin döyüntüsünü, nəfəsini, çeynəmə səsini, hətta gözlərini hərəkət etdirərkən yaranan zəif titrəyişləri belə eşidirdi. Bu səslər onun üçün adi insanın eşidə bilməyəcəyi qədər yüksək idi.
Həkimlərin sözlərinə görə, sindrom daxili qulaqdakı sümük qatının nazilməsi nəticəsində yaranır. Xəstələr öz ürək döyüntülərini, qan axınını və digər daxili səsləri sanki qulaqlarının içində gücləndirilmiş formada eşidirlər.
Xoşbəxtlikdən, Stephen uğurlu cərrahi əməliyyatdan sonra normal həyata qayıda bildi və bu dözülməz "fövqəlgüc"dən xilas oldu.
2. Barmaq izi olmayan insanlar
Əksər insanlar üçün barmaq izi doğulduğu gündən ömrünün sonuna qədər dəyişməyən fərdi xüsusiyyətdir. Lakin Adermatoglifia adlı son dərəcə nadir genetik pozğunluğa malik insanlarda barmaq izləri ümumiyyətlə olmur.
Bu xəstəlik o qədər nadirdir ki, dünyada cəmi bir neçə ailədə qeydə alınıb.
Bu xüsusiyyət sağlamlığa ciddi təhlükə yaratmasa da, müasir dünyada böyük problemlər yaradır. Biometrik pasportlar, hava limanları, bank sistemləri və təhlükəsizlik yoxlamaları barmaq izlərinə əsaslandığından bu insanlar tez-tez əlavə yoxlamalara məruz qalırlar.
Xəstəlik ilk dəfə ABŞ sərhədində barmaq izi verə bilməyən İsveçrə vətəndaşında diqqət çəkmişdi. Sonradan məlum oldu ki, onun ailəsinin digər üzvlərində də eyni genetik xüsusiyyət mövcuddur.
Bu səbəbdən alimlər xəstəliyə zarafatla "immiqrasiya gecikməsi xəstəliyi" də deyirlər.
3. Yuxusuz yaşaya bilən, amma əvəzində halüsinasiyalar görən insan
Yuxu insan həyatı üçün həyati əhəmiyyət daşıyır. Lakin 2016-cı ildə Fransa həkimləri son dərəcə qəribə bir xəstə ilə qarşılaşdılar.
27 yaşlı kişi doqquz ay ərzində demək olar ki, heç yatmadığını bildirirdi. Maraqlısı isə odur ki, o, özünü yorğun hiss etmir, yaddaş problemləri yaşamır və diqqətini də itirmirdi.
Ancaq bunun ağır bədəli vardı.
Hər gecə o, təxminən bir saat davam edən güclü eşitmə, görmə və toxunma halüsinasiyaları yaşayır, əl və ayaqlarında şiddətli ağrılar hiss edirdi.
Müayinələr nəticəsində ona son dərəcə nadir rast gəlinən Morvan sindromu diaqnozu qoyuldu. Bu nevroloji xəstəlik yuxunun demək olar ki, tamamilə yox olmasına səbəb olur və eyni zamanda güclü ağrılar, qıcolmalar, tərləmə, narahatlıq və halüsinasiyalar yaradır.
Alimlər hesab edirlər ki, xəstəlik immun sisteminin sinir hüceyrələrinə hücumu nəticəsində yaranır və bəzi hallarda timus vəzi şişləri ilə əlaqəli olur.
4. Parkinson xəstəliyini qoxudan tanıya bilən qadın
Şotlandiyalı Joy Milne qeyri-adi qoxu hissi ilə bütün elm dünyasını təəccübləndirib.
O, həyat yoldaşının dərisindən gələn fərqli qoxunu illər əvvəl hiss etmişdi. Həmin vaxt bunun səbəbini bilməsə də, sonradan həyat yoldaşına Parkinson xəstəliyi diaqnozu qoyuldu.
İllər sonra alimlər onun bu qabiliyyətini sınaqdan keçirdilər. Joy Milne müxtəlif insanlara aid geyimləri yalnız qoxulayaraq Parkinson xəstələrini demək olar ki, səhvsiz müəyyən edə bildi.
Daha maraqlısı isə odur ki, onun "səhv" hesab edilən yeganə seçimi səkkiz ay sonra həqiqətən Parkinson diaqnozu aldı.
Bu hadisə alimlərə xəstəliyin erkən mərhələdə diaqnostikası üçün yeni üsullar hazırlamağa imkan verdi. Hazırda tədqiqatçılar Joy Milnenin hiss etdiyi kimyəvi maddələri müəyyən etməyə və laborator analizlər hazırlamağa çalışırlar.
Onun qeyri-adi qoxu hissi gələcəkdə minlərlə insanın daha erkən müalicə almasına kömək edə bilər.
5. Qorxu hissini tamamilə itirmiş qadın
Elmi məqalələrdə yalnız SM kimi tanınan qadın dünyanın ən maraqlı nevroloji hadisələrindən biridir.
O, Urbach–Wiethe xəstəliyi nəticəsində beynin qorxu hissini idarə edən amigdala bölgəsini demək olar ki, tamamilə itirib.
Nəticədə SM ilanlardan, hörümçəklərdən, qaranlıqdan, silahlı cinayətkarlardan və digər təhlükəli vəziyyətlərdən heç bir qorxu hiss etmir.
Araşdırmalar zamanı alimlər onu müxtəlif qorxulu filmlərə baxmağa, ilan və hörümçəklərlə təmasda olmağa məcbur etsələr də, qadında normal insanlarda müşahidə olunan qorxu reaksiyası yaranmayıb.
Lakin maraqlı məqam ondan ibarətdir ki, nəfəs çatışmazlığı və karbon qazının artması kimi daxili təhlükələr onun beynində yenə də panika hissi yarada bilir. Bu isə göstərir ki, insan beynində qorxu yalnız bir mexanizm vasitəsilə idarə olunmur.
SM hadisəsi qorxu hissinin necə formalaşdığını anlamaq üçün nevrologiya tarixində ən mühüm tədqiqat nümunələrindən biri hesab edilir.
Nəticə
Fövqəlgüc dedikdə insanların ağlına adətən qəhrəmanlıq, güc və üstün qabiliyyətlər gəlir. Lakin real həyatda nadir genetik mutasiyalar və nevroloji xəstəliklər bəzən insanlara qeyri-adi xüsusiyyətlər qazandırsa da, bu xüsusiyyətlər əksər hallarda üstünlük deyil, ciddi fiziki və psixoloji yükə çevrilir. Elm bu insanların həyatını araşdırmaqla yalnız nadir xəstəlikləri öyrənmir, eyni zamanda insan beyninin və orqanizminin necə işlədiyi barədə yeni biliklər əldə edir. Bəzən ən qeyri-adi "fövqəlgüc" əslində insanın sahib olmaq istəməyəcəyi ən ağır sınaq olur.