Elektron siqaretlər son illərdə adi siqaretə alternativ kimi geniş yayılıb. Bir çox insan onların ənənəvi siqaretlə müqayisədə daha təhlükəsiz olduğunu düşünsə də, bu cihazların insan sağlamlığına uzunmüddətli təsirləri hələ də tam öyrənilməyib. Son elmi araşdırmalar elektron siqaretlərin hüceyrələr üzərində yaratdığı bioloji dəyişiklikləri araşdırmağa davam edir və əldə olunan nəticələr müəyyən narahatlıqlar doğurur.
Elektron siqaretlər haqqında aparılan yeni araşdırma
Amerika Xərçəng Araşdırmaları Assosiasiyasının (AACR) San-Dieqoda keçirilən illik konfransında təqdim edilən tədqiqat elektron siqaretlərin insan bronxial hüceyrələrinə təsirini qiymətləndirib. Araşdırmada ağciyər xərçəngi ilə əlaqəli müəyyən genetik mutasiyalara malik insan bronxial hüceyrələri laboratoriya şəraitində yetişdirilərək elektron siqaret buxarına məruz qoyulub.
Məqsəd elektron siqaretlərin hüceyrələrin gen ifadəsinə necə təsir etdiyini müəyyən etmək və bu dəyişiklikləri adi tütün tüstüsünün yaratdığı dəyişikliklərlə müqayisə etmək idi.
Hüceyrələrdə müşahidə olunan dəyişikliklər
Araşdırmanın nəticələri göstərib ki, elektron siqaret buxarına məruz qalan hüceyrələrdə baş verən gen ifadəsi dəyişiklikləri bir sıra hallarda tütün tüstüsünə məruz qalan hüceyrələrdə müşahidə olunan dəyişikliklərə oxşardır.
Boston Universitetinin tədqiqatçılarından Avrum Spiranın sözlərinə görə, bu dəyişikliklər tamamilə eyni olmasa da, onların arasında diqqətəlayiq oxşarlıqlar mövcuddur. Hazırda alimlər bu genetik dəyişikliklərin hüceyrələrin gələcəkdə xərçəng hüceyrələrinə bənzər davranış nümayiş etdirməsinə səbəb olub-olmadığını araşdırırlar.
Xərçəng riski sübut olunubmu?
Tədqiqat müəllifləri xüsusi vurğulayırlar ki, bu nəticələr elektron siqaretlərin insanlarda birbaşa xərçəng yaratdığını sübut etmir. Araşdırma laboratoriya şəraitində (in vitro) aparılıb və canlı insan orqanizmində (in vivo) eyni təsirin baş verib-vermədiyi hələ məlum deyil.
Bu səbəbdən hazırkı nəticələr yalnız ilkin elmi müşahidələr hesab olunur və daha geniş klinik tədqiqatlara ehtiyac var.
Elektron siqaretlər həqiqətən daha təhlükəsizdirmi?
Elektron siqaretlər nikotin tərkibli mayeni qızdıraraq buxar halına gətirir və adi siqaretlərdən fərqli olaraq tütünü yandırmır. Məhz buna görə bəzi mütəxəssislər onların klassik siqaretlə müqayisədə daha az zərərli ola biləcəyini düşünürlər.
Digər alimlər isə hesab edirlər ki, elektron siqaretlər siqaret çəkmə problemini aradan qaldırmır, sadəcə onun formasını dəyişir. Onların fikrincə, nikotin asılılığı davam edir və elektron siqaretlər də insan orqanizminə müxtəlif bioloji təsirlər göstərə bilər.
Alimlər nə deyirlər?
Tədqiqatın rəhbərlərindən Avrum Spira bildirir ki, elektron siqaretlər bəlkə də adi siqaretlərdən daha az zərərli ola bilər. Lakin əldə olunan ilkin nəticələr onların tam təhlükəsiz olmadığını göstərir.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, elektron siqaretlərin uzunmüddətli istifadəsinin sağlamlığa təsirini qiymətləndirmək üçün uzun illər davam edəcək müşahidələrə ehtiyac var.
Nəticə
Elektron siqaretlər ənənəvi siqaretlərə alternativ kimi təqdim olunsa da, onların insan sağlamlığı üçün tam təhlükəsiz olduğu hələ elmi cəhətdən sübut edilməyib. Mövcud araşdırmalar elektron siqaret buxarının hüceyrələrdə tütün tüstüsünə bənzər bəzi genetik dəyişikliklər yarada biləcəyini göstərir. Bununla belə, bu dəyişikliklərin gələcəkdə xərçəng və ya digər ciddi xəstəliklərə səbəb olub-olmayacağı barədə qəti nəticə yoxdur.
Alimlər elektron siqaretlərin uzunmüddətli təsirlərini araşdırmağa davam edirlər. Buna görə də mütəxəssislər xüsusilə gənclərə və siqaret çəkməyən insanlara elektron siqaret istifadəsinə başlamamağı tövsiyə edir, siqaretdən imtina etmək istəyən şəxslərə isə həkim nəzarəti altında elmi cəhətdən təsdiqlənmiş üsullardan istifadə etməyi məsləhət görürlər.