Həkimlər maye dərmanların dəqiq ölçülməsinin vacibliyini dəfələrlə vurğulayırlar. Lakin yeni araşdırmalar göstərir ki, bir çox insanlar bu tövsiyələrə hələ də əməl etmir. Bunun nəticələri isə təhlükəli ola bilər. Dərmanın həddindən artıq və ya az miqdarda qəbulu ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Maye dərmanları düzgün ölçmək bəzən çətin görünə bilər. Həkimlər bu məqsədlə xüsusi ölçü vasitələrindən – ağızdan istifadə üçün şprislərdən, damcılardan və ölçü qaşıqlarından istifadə etməyi tövsiyə edirlər. Bu vasitələr mətbəx qaşıqları ilə müqayisədə daha dəqiq nəticə verir. Lakin tövsiyələr yalnız insanlara əməl edildiyi halda faydalı olur. Yeni sorğu göstərir ki, bir çox valideyn bu qaydalara riayət etmir.
Nyu-York Universitetinin pediatrı Shonna Yin və onun komandası valideynlərin maye dərmanların etiketlərində göstərilən dozaj təlimatlarını necə başa düşdüklərini araşdırıb. Tədqiqatda ən azı səkkiz yaşına qədər uşağı olan 2 096 valideyn iştirak edib.
Valideynlərə maye dərmanın doza etiketi təqdim olunub və onlardan dərmanı ölçmək üçün hansı vasitədən istifadə edəcəkləri soruşulub. Məlum olub ki, bir çoxu xüsusi ölçü vasitələri əvəzinə adi mətbəx qaşıqlarını seçib.
Maraqlıdır ki, “çay qaşığı” anlayışı iki fərqli məna daşıyır. Çörəkçilikdə istifadə olunan ölçü çay qaşığı standart həcmə malikdir və hər dəfə eyni miqdarı ölçür. Gündəlik həyatda istifadə etdiyimiz yemək dəstinin çay qaşıqları isə müxtəlif ölçülərdə ola bilər. Nəticədə, bu cür qaşıqlardan istifadə edən valideynlər uşaqlarına lazım olandan daha çox və ya daha az dərman verə bilərlər.
Yeni araşdırma göstərib ki, hələ də çox sayda valideyn məhz bu üsula üstünlük verir. Tədqiqatın nəticələri yaxın zamanda “Academic Pediatrics” jurnalında dərc olunacaq.
Ədədlər nə deyir?
Alimlər tədqiqata üç ambulator klinikaya müraciət edən valideynləri cəlb ediblər. Bu klinikalara müraciət edənlərin əksəriyyəti aztəminatlı ailələrdən idi.
Valideynlər təsadüfi şəkildə beş qrupa bölünüb. Hər qrupa maye dərman üçün fərqli dozaj etiketləri təqdim olunub. İki qrup yalnız millilitr (mL) ilə göstərilən təlimatlar alıb. Digər qruplarda isə millilitr və çay qaşığı birlikdə və ya yalnız çay qaşığı ilə göstərilən təlimatlar təqdim edilib.
Valideynlərə müxtəlif dozaj vasitələrinin şəkilləri göstərilib. Bunların arasında dozaj qaşıqları, ölçü qaşıqları, ölçü stəkanları, damcılar və ağızdan istifadə edilən şprislər olub. Hər birində dəqiq ölçmə işarələri mövcud idi. Bundan əlavə, şəkillərdə adi mətbəx çay və yemək qaşıqları da yer alıb.
Valideynlərdən soruşulub:
“Əgər evinizdə bütün bu vasitələr olsaydı, uşağınıza lazımi miqdarda dərmanı vermək üçün hansını seçərdiniz?”
Nəticələr narahatedici olub.
Çay qaşığı ilə ifadə olunan dozaj təlimatları verilmiş valideynlər daha çox adi mətbəx qaşıqlarını seçiblər. Hətta etiketdə millilitr göstəricisi olduğu hallarda belə bu tendensiya davam edib.
Ümumilikdə, dozajı çay qaşığı ilə göstərilən etiketlər alan valideynlərin 27,7 faizi mətbəx qaşıqlarını seçib. Yalnız millilitr vahidindən istifadə edilən qruplarda isə bu göstərici cəmi 8,3 faiz təşkil edib.
Sağlamlıq savadı nə qədər vacibdir?
Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, valideynlərin sağlamlıq məlumatlarını anlama səviyyəsi onların seçimlərinə birbaşa təsir edir. Bu bacarıq “sağlamlıq savadı” adlanır.
Shonna Yin bunu belə izah edir:
“Bu, insanın sağlamlıqla bağlı məlumatları nə dərəcədə başa düşməsi və həmin məlumatlardan istifadə edərək düzgün qərarlar verməsi qabiliyyətidir.”
Araşdırmada iştirak edən valideynlərin 77 faizi sağlamlıq savadına görə yüksək göstərici nümayiş etdirməyib. Məhz bu qrup dəqiq ölçmə vasitələrini seçməkdə daha çox çətinlik çəkib.
Mütəxəssislərin fikrincə, həkimlər və səhiyyə işçiləri valideynlərə maye dərmanların düzgün ölçülməsi barədə daha çox məlumat verməlidirlər. Çünki səhvin qiyməti çox yüksək ola bilər.
“Mətbəx qaşıqları forma və ölçü baxımından çox fərqlənir”, – deyə Shonna Yin qeyd edir. “Yanlış ölçülü qaşıqdan istifadə uşağa lazım olandan daha çox və ya daha az dərman verilməsinə səbəb ola bilər.”
ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Qarşısının Alınması Mərkəzləri və Amerika Pediatriya Akademiyası da bu nəticələri dəstəkləyir. Hər iki qurum həkimlərə və dərman istehsalçılarına dozaj məlumatlarını yalnız millilitr vahidləri ilə göstərməyi tövsiyə edir.
Pensilvaniya Dövlət Tibb Kollecinin pediatrı Ian Paul da Amerika Pediatriya Akademiyasının tövsiyələrini dəstəkləyərək bildirir ki, maye dərmanların verilməsi üçün metrik vahidlərlə işarələnmiş şprislərdən istifadə ən təhlükəsiz üsuldur.
Əks halda valideynlər çay qaşığı ilə yemək qaşığını qarışdıra və ya millilitr göstəricisini yanlış anlaya bilərlər. Məsələn, uşağa 2 millilitr əvəzinə 2 yemək qaşığı dərman verilməsi, tövsiyə olunan dozadan təxminən 15 dəfə artıq dərman qəbuluna səbəb ola bilər. Bu isə ürək ritminin pozulması, qıcolmalar və digər ciddi fəsadlarla nəticələnə bilər.
Shonna Yin hesab edir ki, uşaqlar kiçik yaşlarından öz sağlamlıqları haqqında məlumat almağa başlamalıdırlar.
“Bu yolla onlar gələcəkdə valideynlərinin yanında olmadıqları zaman belə öz sağlamlıqlarını qorumaq üçün nə etməli olduqlarını biləcəklər.”