İnternetdə, xüsusilə də sosial şəbəkələrdə sağlamlıqla bağlı saysız-hesabsız məsləhətlər paylaşılır. Lakin onların hamısı elmi faktlara əsaslanmır. Bəzən məşhur şəxslərin və ya anonim mənbələrin yaydığı yanlış məlumatlar insanları təhlükəli davranışlara sövq edə bilər.
COVID-19 pandemiyası dövründə bu cür dezinformasiyalar daha da geniş yayıldı. Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, yanlış məsləhətlərə inanmaq həm sağlamlığınıza zərər verə, həm də sizi həqiqi qorunma üsullarından uzaqlaşdıra bilər.
Aşağıda mütəxəssislərin etibarsız hesab etdiyi 9 geniş yayılmış sağlamlıq mifini təqdim edirik.
1. "Stressli olduğunuz zaman idman etməyin"
Bəzi insanlar hesab edirlər ki, fiziki məşq immunitet sistemini zəiflədir və stress zamanı idmandan uzaq durmaq lazımdır. Əslində isə bunun əksi doğrudur.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, müntəzəm fiziki aktivlik immun sisteminin fəaliyyətini dəstəkləyir, qan dövranını yaxşılaşdırır və stress hormonlarının səviyyəsini azaltmağa kömək edir.
Əlbəttə ki, yüksək hərarət və ya ağır xəstəlik zamanı istirahət vacibdir. Lakin sağlam insan üçün orta intensivlikdə idman faydalıdır.
2. "Mikrobları öldürmək üçün Clorox və ya dezinfeksiya salfetləri ilə əllərinizi silin"
Bu, olduqca təhlükəli məsləhətdir.
Dezinfeksiyaedici salfetlər məişət səthləri üçün hazırlanıb və onların tərkibindəki kimyəvi maddələr insan dərisi üçün nəzərdə tutulmayıb.
Əlləri təmizləmək üçün ən təhlükəsiz üsul sabun və su ilə yumaq və ya tibbi məqsəd üçün hazırlanmış əl dezinfeksiyaedicilərindən istifadə etməkdir.
3. "Bədəninizə spirt və ya xlor səpmək virusu öldürür"
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) məlumatına görə, bədənə spirt və ya xlor püskürtmək orqanizmə daxil olmuş virusları məhv etmir.
Əksinə, bu maddələr dəriyə, gözlərə və selikli qişalara zərər verə bilər.
4. "İsti vanna qəbul etmək koronavirusdan qoruyur"
İsti su qəbul etmək rahatlıq hissi yarada bilər, lakin virusdan qorunmaq üçün təsirli üsul deyil.
İnsan bədəninin temperaturu normal şəraitdə sabit qalır və isti vannanın virusun qarşısını aldığına dair heç bir elmi sübut yoxdur.
Əksinə, həddindən artıq isti su yanıq riski yarada bilər.
5. "Sarımsaq yemək COVID-19-dan qoruyur"
Sarımsaq faydalı qida məhsuludur və müəyyən antibakterial xüsusiyyətlərə malikdir.
Lakin bu günə qədər aparılan elmi araşdırmalar sarımsağın COVID-19 və ya digər koronavirus infeksiyalarının qarşısını aldığını təsdiqləməyib.
Sarımsaq sağlam qidalanmanın bir hissəsi ola bilər, lakin onu müalicə və ya qoruyucu vasitə hesab etmək düzgün deyil.
6. "Burnu mütəmadi duzlu su ilə yumaq infeksiyadan qoruyur"
Burnun duzlu məhlulla yuyulması bəzi hallarda burun boşluğunu təmizləməyə və soyuqdəymə simptomlarını yüngülləşdirməyə kömək edə bilər.
Ancaq bunun koronavirus və digər tənəffüs yolu infeksiyalarından qoruduğunu göstərən etibarlı elmi sübut yoxdur.
Mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, həddindən artıq burun yuyulması bəzi insanlarda selikli qişanın təbii müdafiəsini zəiflədə bilər.
7. "Kolloid gümüş koronavirusu məhv edir"
Pandemiya dövründə kolloid gümüşün virusu öldürdüyü barədə çoxlu iddialar yayıldı.
Lakin Milli Səhiyyə İnstitutunun məlumatına görə, bunun effektivliyini sübut edən elmi dəlillər yoxdur.
Üstəlik, kolloid gümüşün uzunmüddətli istifadəsi sağlamlıq üçün təhlükəli ola bilər və ciddi yan təsirlərə səbəb ola bilər.
8. "Hər 15 dəqiqədən bir su içmək virusu mədəyə yuyur"
Sosial şəbəkələrdə geniş yayılan bu iddianın da heç bir elmi əsası yoxdur.
Su içmək orqanizmin normal fəaliyyəti üçün vacibdir, lakin virusu "yuyaraq" məhv etmir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, tənəffüs yollarına daxil olan virusların sadəcə su içməklə zərərsizləşdirilməsi mümkün deyil.
9. "Dondurma və soyuq qidalar COVID-19-a yoluxma riskini artırır"
Bu da geniş yayılmış yanlış məlumatlardan biridir.
Mütəxəssislərin sözlərinə görə, dondurma və ya digər soyuq qidaların koronavirusa yoluxma riskini artırdığına dair heç bir elmi sübut yoxdur.
Əsas məsələ qidaların temperaturu deyil, ümumi sağlamlıq vəziyyəti, gigiyena qaydalarına riayət etmək və infeksiyadan qorunma tədbirləridir.
Nəticə
Sağlamlıqla bağlı məlumat əldə edərkən yalnız etibarlı və elmi mənbələrə güvənmək vacibdir. Sosial şəbəkələrdə yayılan hər məlumat doğru olmur və bəzi yanlış məsləhətlər ciddi sağlamlıq problemlərinə səbəb ola bilər.
Hər hansı müalicə üsulunu tətbiq etməzdən əvvəl həkim və ya müvafiq sahə üzrə mütəxəssislə məsləhətləşmək ən doğru seçimdir. Unutmayın ki, sağlamlığınızı qorumağın ən etibarlı yolu elmi sübutlara əsaslanan tövsiyələrə əməl etməkdir.