Stressin qarşısını almaq və onu idarə etmək üçün nə etmək lazımdır?
Bu yaxınlarda milli qəzetlərdən birinin jurnalisti mənə stress və onun idarə olunması ilə bağlı bir neçə sual ünvanladı. Gündəlik həyatın sürətli tempi, artan məsuliyyətlər və qarşıdan gələn tətil mövsümü fonunda bu mövzu hər zamankından daha актуaldır. Bəlkə də indi hamımızın stressə fərqli prizmadan baxmağa və onunla daha sağlam şəkildə davranmağa ehtiyacımız var.
1. Sizin fikrinizcə, stress həyatın qaçılmaz hissəsidir?
DARREN HARDY: Bəli, stress həyatın ayrılmaz hissəsidir. Əslində, inkişafın özü müəyyən dərəcədə stress tələb edir. Necə ki, əzələ yalnız müqavimət göstərdikdə böyüyür, insan da çətinliklərlə qarşılaşdıqca güclənir. Həyatın bizə təqdim etdiyi sınaqlar çox vaxt daxildə gizlənən potensialı üzə çıxarır və bizi öz imkanlarımızın sərhədlərini aşmağa məcbur edir. Məhz bu səbəbdən stressi hər zaman düşmən kimi deyil, bəzən inkişaf üçün təkan verən bir qüvvə kimi də qiymətləndirmək lazımdır.
2. Nəyə görə bəzi insanlar digərlərinə nisbətən daha çox stress keçirirlər? Bəzi insanlar doğrudanmı stressə daha davamlı olurlar?
DARREN HARDY: Mənim fikrimcə, stressin böyük hissəsi hadisənin özündən deyil, ona verdiyimiz mənadan yaranır. Eyni hadisə bir insan üçün ağır psixoloji yük, digəri üçün isə maraqlı çağırış ola bilər. Məsələn, yüksəkdən baxmaq bəzilərində qorxu yaradır, digərləri isə paraşütlə tullanmaqdan həzz alırlar. Kimisi auditoriya qarşısında çıxış etməyi kabus hesab edir, kimisi isə bunu həyatının ən həyəcanverici anı kimi yaşayır. Hətta böyük maliyyə itkisi belə hər insanda eyni emosional reaksiya doğurmur. Deməli, stress çox vaxt hadisənin özündən deyil, onu necə qəbul etdiyimizdən və necə şərh etdiyimizdən asılıdır.
3. Stressi idarə etmək üçün ən təsirli məsləhətləriniz hansılardır?
DARREN HARDY
1. Xırda məsələləri həyatınızın mərkəzinə çevirməyin. Özünüzdən soruşun: "Bu problem 20 ildən sonra mənim üçün hər hansı əhəmiyyət daşıyacaqmı? Mən bunu ümumiyyətlə xatırlayacağammı?" Cavab "xeyr"dirsə, bugünkü narahatlığınız da buna dəyməz. Bir anlıq düşünün: 1988-ci ilin 21 oktyabrında sizi narahat edən problemi bu gün xatırlayırsınızmı? Çox güman ki, yox. Deməli, bu gün sizi sıxan problemlərin əksəriyyəti də zaman keçdikcə əhəmiyyətini itirəcək.
2. Unutmayın ki, bu dövr də keçəcək. Həyat yalnız enişlərdən və ya yalnız yüksəlişlərdən ibarət deyil. Təbiətdə olduğu kimi, insan həyatında da fəsillər dəyişir. Qışın ardınca baharın gəlməsi necə qaçılmazdırsa, çətin günlərin də bir sonu var. Ən ağır anlarda belə ümidinizi itirməyin və qarşıdakı daha yaxşı günləri düşünərək yolunuza davam edin.
3. Çətinliklər sizi gücləndirə bilər. Hər bir sınaq insanın daxili potensialını üzə çıxarmaq üçün bir fürsətdir. Həyatda qarşılaşdığımız çətinliklər bəzən bizi narahat etsə də, məhz onlar xarakterimizi möhkəmləndirir, təcrübəmizi artırır və gələcək uğurlar üçün bizi hazırlayır. Stressi yalnız yük kimi deyil, inkişaf siqnalı kimi qəbul etməyə çalışın.
4. Problemlərinizi daha geniş mənzərədə qiymətləndirin. Bir vaxtlar özümü həddindən artıq gərgin hiss edəndə televizorda Bosniyada müharibənin yaratdığı faciələri izlədim. İnsanların yaşadığı ağrıları gördükdən sonra öz problemlərimin əslində nə qədər kiçik olduğunu anladım. O vaxtdan bəri hər dəfə stress keçirəndə özümə xatırladıram ki, dünyada mənimkindən qat-qat ağır sınaqlarla üzləşən insanlar var. Bu yanaşma problemlərə daha obyektiv baxmağa kömək edir. Viktor Franklın "İnsanın Məna Axtarışı" əsəri də insan iradəsinin və dözümlülüyünün nə qədər güclü ola biləcəyini göstərən ən təsirli kitablardan biridir.
5. Öz daxili gücünüzə güvənin. Stress, uğursuzluq, xəyal qırıqlığı, itkilər və çətinliklər yalnız sizin həyatınıza aid deyil. Bunlar hər bir insanın həyat yolunun ayrılmaz hissəsidir. Sizə qarşı xüsusi bir ədalətsizlik baş vermir. Hamımız müəyyən dövrlərdə məyusluq, itki, qorxu, uğursuzluq və ümidsizlik yaşayırıq. Əsas məsələ bu çətinliklərin sizi sındırmasına deyil, daha güclü və daha təcrübəli bir insana çevirməsinə imkan verməkdir.