Uşaqlarınızın təkrarlamasını istəmədiyiniz altı maliyyə səhvi
Maliyyə çətinlikləri ilə qarşılaşdıqda günahı hökumətin, iqtisadi böhranların, bankların və ya başqa amillərin üzərinə atmaq asandır. Lakin maliyyə sahəsində verilən qərarlar ilk növbədə insanın öz məsuliyyətidir. Hər bir səhv, əgər ondan düzgün nəticə çıxarılırsa, gələcək üçün qiymətli dərsə çevrilə bilər. Ən vacibi isə odur ki, valideynlərin yol verdiyi maliyyə səhvləri uşaqlar tərəfindən təkrarlanmasın.
Uşaqlar valideynlərinin dediklərindən daha çox, etdiklərini öyrənirlər. Evdə pulun necə idarə olunması, qənaətə münasibət, borclanma vərdişləri və xərcləmə mədəniyyəti onların gələcək maliyyə davranışını formalaşdırır. Buna görə də övladlarınıza verə biləcəyiniz ən qiymətli miras yalnız maddi sərvət deyil, sağlam maliyyə düşüncəsidir.
1. İlk gündən qənaət etməyə başlayın
Qənaət etməyin sirri böyük məbləğlərdə deyil, zamandadır. Maliyyə dünyasında mürəkkəb faiz adlanan anlayış uzun illər ərzində kiçik məbləğləri böyük kapitala çevirə bilir.
Məşhur bir nümunədə belə sual verilir: "31 gün ərzində hər gün ikiqat artan bir qəpikmi seçərdiniz, yoxsa dərhal bir milyon dollar?" İlk baxışda milyon dollar daha cəlbedici görünür. Halbuki ayın sonunda həmin qəpik 10 milyondan çox dəyərə çatır. Bunun səbəbi zamanın və mürəkkəb faizin gücüdür.
Bu nümunə uşaqlara öyrədilə biləcək ən vacib maliyyə dərslərindən biridir. Onlara qazandıqları hər gəlirin müəyyən hissəsini kənara qoymağı öyrədin. Məbləğin böyük olması vacib deyil. Əsas məsələ qənaəti vərdiş halına gətirməkdir. Vaxt keçdikcə bu kiçik addımlar böyük nəticələr verə bilər.
2. Lazımsız alış-veriş etməyin
Müasir dövrdə insanların çoxu ehtiyaclarını deyil, arzularını satın alır. Endirimlər, reklamlar və kampaniyalar insanlarda ehtiyac olmayan məhsulları almaq istəyi yaradır.
Evlərin daha böyük olması, dolabların genişlənməsi, qarajların böyüməsi və hətta əşyaların saxlanılması üçün ayrıca anbar xidmətlərinin yaranması bunun göstəricisidir. Problem əşyaların azlığı deyil, həddindən artıq çoxluğudur.
Hər hansı alış-veriş etməzdən əvvəl özünüzə iki sadə sual verin:
- Mənim buna həqiqətən ehtiyacım varmı?
- Yoxsa sadəcə bunu istəyirəm?
Bu iki anlayış arasındakı fərqi ayırd etməyi bacaran insanlar daha sağlam maliyyə qərarları verirlər.
Başqa bir faydalı sual isə belədir: "Bu məhsulu almasam, həmin pul gələcəkdə mənə nə qazandıra bilər?"
Məsələn, bu gün xərclədiyiniz 30 dollar illər sonra investisiya nəticəsində dəfələrlə arta bilər. Kiçik görünən impulsiv alış-verişlər uzunmüddətli perspektivdə minlərlə manatlıq fürsətin əldən çıxmasına səbəb ola bilər.
3. Gəlirinizi yalnız bir mənbədən asılı qoymayın
Müasir iqtisadiyyatda yalnız bir maaşa güvənmək artıq əvvəlki qədər təhlükəsiz hesab edilmir. İş yerinin dəyişməsi, iqtisadi böhranlar və gözlənilməz hadisələr bir gəlir mənbəyini risk altına sala bilər.
Bu səbəbdən imkan daxilində müxtəlif gəlir mənbələri yaratmaq ağıllı yanaşmadır. Əlavə iş, kiçik biznes, sərbəst fəaliyyət, internet üzərindən xidmət göstərmək, investisiyalar və ya kirayə gəlirləri maliyyə sabitliyini artırmağa kömək edə bilər.
Bütün gəlirlərin eyni mənbədən gəlməsi bir çayın quruması kimidir. Müxtəlif gəlir axınları isə insanın maliyyə təhlükəsizliyini daha möhkəm edir.
4. Gəlirinizdən böyük həyat yaşamayın
Ən çox rast gəlinən maliyyə səhvlərindən biri imkanlardan artıq yaşamaqdır. İnsanlar bəzən yüksək kreditlər götürərək və ya uzunmüddətli borclar altına girərək gələcək gəlirlərini indidən xərcləyirlər.
Bankların kredit verməyə hazır olması həmin krediti götürməyin doğru qərar olduğu anlamına gəlmir. Maliyyə imkanlarınızı qiymətləndirərkən yalnız bu günü deyil, sabahı da düşünmək lazımdır.
Ev alarkən və ya böyük maliyyə öhdəliyi götürərkən aylıq gəlirinizin nə qədər hissəsinin borc ödənişlərinə gedəcəyini hesablayın. Əgər gəlirinizin böyük hissəsi kreditlərə sərf olunursa, bu vəziyyət sizi gözlənilməz hadisələr qarşısında həssas edə bilər.
Mütəxəssislər tövsiyə edirlər ki, böyük maliyyə öhdəliklərinə girməzdən əvvəl ən azı altı aylıq yaşayış xərclərinizi qarşılayacaq ehtiyat fondunuz olsun. Belə maliyyə yastığı iş itkisi, xəstəlik və ya digər gözlənilməz hallar zamanı ailəni ciddi problemlərdən qoruya bilər.
5. Bütün sərvətinizi bir yerə yatırmayın
Maliyyə dünyasında ən vacib prinsiplərdən biri şaxələndirmədir. Bütün vəsaiti yalnız daşınmaz əmlaka, yalnız biznesə və ya yalnız birja bazarına yatırmaq böyük risk yarada bilər.
Tarix göstərir ki, iqtisadi böhranlar zamanı müxtəlif aktiv növləri fərqli reaksiya verir. Bir sahədə itki yaşandığı halda, digər sahə qazanc gətirə bilər.
Bu səbəbdən investisiyalar müxtəlif istiqamətlər üzrə bölüşdürülməlidir. Pul qazanarkən cəsarətli olmaq mümkündür, lakin onu qoruyarkən ehtiyatlı davranmaq daha ağıllıdır.
Şaxələndirilmiş investisiya portfeli maliyyə sabitliyinin əsas dayaqlarından biri hesab olunur və uzunmüddətli dövrdə riskləri əhəmiyyətli dərəcədə azalda bilər.
6. Özünüzə investisiya etməyi heç vaxt dayandırmayın
İnsan üçün ən gəlirli investisiya onun öz bilik və bacarıqlarına qoyduğu sərmayədir.
Texnologiyalar sürətlə dəyişir, peşələr yenilənir və əmək bazarında yeni tələblər yaranır. Bir neçə il əvvəl əldə olunan biliklər zaman keçdikcə kifayət etməyə bilər. Buna görə də öyrənmək universiteti bitirdikdən sonra başa çatmamalıdır.
Yeni kitablar oxumaq, peşəkar kurslarda iştirak etmək, xarici dillər öyrənmək, rəqəmsal bacarıqları inkişaf etdirmək və daim öz üzərində işləmək insanın gələcək qazanc imkanlarını artırır.
Məşhur motivasiya müəllifi Jim Rohn deyirdi: "Formal təhsil sizə dolanışıq qazandırır, özünüinkişaf isə sərvət qazandırır."
Bu fikir bu gün də aktuallığını qoruyur. Özünü inkişaf etdirən insan yeni imkanları daha tez görür, dəyişikliklərə daha asan uyğunlaşır və uzunmüddətli perspektivdə daha yüksək maliyyə nəticələri əldə edə bilir.
Nəticə
Valideynlərin uşaqlarına verə biləcəyi ən qiymətli irslərdən biri düzgün maliyyə düşüncəsidir. Qənaət etməyi bacarmaq, lazımsız xərclərdən uzaq durmaq, gəliri müxtəlif mənbələrdən əldə etmək, imkan daxilində yaşamaq, investisiyaları şaxələndirmək və daim öz üzərində işləmək yalnız bugünkü rifahı deyil, gələcək nəsillərin maliyyə təhlükəsizliyini də təmin edə bilər.
Uşaqlar sözlərdən çox davranışları təkrarlayırlar. Onlara maliyyə savadlılığını öyrətməyin ən təsirli yolu isə bunu hər gün öz həyatınızda nümayiş etdirməkdir. Sağlam maliyyə vərdişləri ailədə formalaşdıqda, həmin dəyərlər gələcək nəsillərə ötürülür və uzun illər boyunca öz bəhrəsini verir.